• Marie van Zeggelens kijk op Indië

Tentoonstellingen in het Cultuur-Paviljoen
van de Tong Tong Fair

De Tong Tong Fair heeft ieder jaar één of meer tentoonstellingen in het Cultuurpaviljoen. In 2017 is er een expositie over schrijfster Marie van Zeggelen en een tentoonstelling over de komst van honderduizenden Indische Nederlanders. Noemen we het repatriëring, migratie of vlucht?

Expositie Naar Holland over repatriering van Indische Nederlanders, te zien op de TTfaRepatriëring, migratie of vlucht?

Twee miljoen. Dat is anno 2017 het geschatte aantal Nederlanders dat een familieband heeft met personen die afkomstig zijn uit Nederlands-Indië/Indonesië, of er zelf ooit woonde. In de periode 1946-1968 reisden 330.000 personen naar ‘Holland’, de gangbare naam voor Nederland in de kolonie. Zij waren vrijwel allen Nederlandse staatsburgers. Deze migrantenstroom bestond hoofdzakelijk uit Indische Nederlanders: Indo’s en totoks. De eersten waren raciaal gemengde Indo-Europeanen, de anderen ‘volbloed’ Nederlanders die soms al vele generaties in Indië hadden gewoond. In diezelfde koloniale context, maar in minder groten getale, kwamen ook Chinezen en Molukkers naar Nederland.

Aangezien Indische mensen de Nederlandse nationaliteit bezaten en Nederlands spraken, was hun overkomst formeel gezien een repatriëring. Maar velen kenden Nederland alleen van de geschiedenis- en aardrijkskundelessen op school. Zij kregen dus feitelijk met een bijzonder type migratie te maken: een permanente verhuizing naar een ander, verafgelegen land waarvan zij staatsburger waren en de taal spraken.

Desondanks was de aanpassing niet altijd eenvoudig. Er waren aanzienlijke cultuurverschillen te overbruggen en de ontvangende landgenoten wisten over het algemeen niets over hen. Net als veel hedendaagse migranten kregen de Indische mensen te maken met bezwaren tegen de ruimte die zij innamen op de woning- en de arbeidsmarkt, tegen hun etensluchtjes en soms ook tegen hun huidskleur.

De tentoonstelling ‘Naar Holland: repatriëring, migratie of vlucht?’ is te zien in het Cultuurpaviljoen van de 59e Tong Tong Fair, van 25 mei t/m 5 juni 2017. Malieveld, Den Haag.

Tip: Janny de Heer schreef het boek Buitenbeentjes. Getuigenissen van het noodgedwongen vertrek uit de Gordel van Smaragd. Ze vertelt erover in het Tong-Tong-Theater op 26 mei.

Marie van Zeggelens kijk op Indië; Indrukken van een zwervelinge

In het Cultuurpaviljoen presenteren het Museon en Stichting Tong Tong een tentoonstelling verschuivende visies op de koloniale geschiedenis, aan de hand van het leven en werk van schrijfster Marie van Zeggelen (1870-1957) en haar echtgenoot, KNIL-officier Herman Kooij.

In de collectie van het Museon bevinden zich vijftien doosjes met glasnegatieven, gemaakt in de periode 1890-1916 in Nederlands-Indië. Ze geven een beeld van het leven in de kolonie, maar vooral ook werpen ze een licht op het Nederlandse koloniale beleid in die tijd vanuit het perspectief van de Nederlandse officier Herman Kooij (1868-1950) en zijn echtgenote, de schrijfster Marie van Zeggelen (1870-1957).

In 1890 volgde de negentienjarige en net getrouwde Marie haar man naar het verre Indië. Terwijl Herman als officier in het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) actief uitvoering gaf aan de Nederlandse koloniale politiek, verdiepte Marie zich in de lokale bevolking en cultuur — een inspiratiebron voor de verhalen die ze na de dood van haar pasgeboren kind in 1897 begon te schrijven. De schrijfster steunde het koloniale systeem, maar uitte er tegelijkertijd kritiek op.

Schuivende perspectieven
De belangstelling van Marie van Zeggelen voor de inheemse bevolking was destijds vooruitstrevend. Lees je haar boeken nu, dan vind je haar visie typerend voor haar tijd. Ook over het koloniale project met bijbehorende militaire expedities, zijn we tegenwoordig erg kritisch. Toch heeft kapitein Kooij in de jaren zestig zélf de beelden van de militaire Boni-expeditie aan het Museon geschonken; waarschijnlijk meende hij dat het niet iets was waarvoor hij zich hoefde te schamen.

Deze tentoonstelling toont aan de hand van het biografische verhaal van Marie van Zeggelen en kapitein Kooij hoe perspectieven verschillen én verschuiven, alleen al in tijd.

Wat ziet ú?
In 2016 riepen historici in brede kring Nederland op zich te verdiepen in zijn koloniale geschiedenis, met oog voor de historische context en de rol van de blik waarmee men kijkt. De levens en de unieke nalatenschap van het echtpaar Kooij & Van Zeggelen zijn een uitdagende illustratie van die oproep. Wat zagen zij toen, wat zien wij nú? De tentoonstelling in het Cultuurpaviljoen van de 59e Tong Tong Fair legt de bezoekers deze vraag voor.

Randprogramma met lezingen en discussies
In een randprogramma plaatsen wetenschappers de levens van Van Zeggelen en Kooij in hun context en worden de verschuivende visies op de koloniale geschiedenis nader belicht. Zie hieronder.

‘Marie van Zeggelens kijk op Indië. Indrukken van een zwervelinge’ is een productie van Museon i.s.m. Stichting Tong Tong en mede mogelijk gemaakt door Prins Bernhard Cultuurfonds en Mondriaan Fonds. Te zien van 25 mei t/m 5 juni 2017 in het Cultuurpaviljoen van de 59e Tong Tong Fair. Malieveld, Den Haag.

Randprogramma Marie van Zeggelen