200 jaar Pattimura: van muiter naar held

In 2017 is het 200 jaar geleden dat in mei 1817 een grote opstand tegen het Nederlandse bestuur in de Molukken uitbrak onder leiding van Thomas Matulesia, later bekend geworden als Pattimura. De opstand was de grootste uitdaging aan het Nederlandse gezag nadat het de kolonie weer van de Engelsen had overgenomen en kon pas na enkele maanden en inzet van extra Nederlandse en lokale troepen worden neergeslagen. In het Tong-Tong-Theater praten Ron Habiboe, Chris van Fraassen en Hans Straver over Pattimura, met Wim Manuhutu als gespreksleider.

In de koloniale periode stonden Thomas Matulesia en de zijnen bekend als opstandelingen en muiters. Voor Indonesische nationalisten van Molukse komaf waren ze inspiratiebronnen voor het verzet tegen het koloniale gezag. De eenheid van Molukse militairen in het nieuwe Indonesische leger heette niet voor niets het Pattimura-bataljon. Nu landen bezoekers aan Ambon op het vliegveld Pattimura en draagt de staatsuniversiteit zijn naam. In de Molukken wordt overigens ook gedebatteerd over de identiteit van Pattimura.

Voor Nederlandse Molukkers geldt Pattimura ook als een vrijheidsheld, maar voor sommigen tegen elke vorm van onderdrukking van de bevolking in de Molukken. In de jaren zeventig stelde de progressieve Pattimurabeweging zich ook kritisch op ten opzichte van het ideaal van de Republiek der Zuid-Molukken.

In Ambon wordt Pattimura groots herdacht op 15 en 16 mei 2017, met een tentoonstelling, seminar en workshops.

Maria Dermoût

In de Nederlandse literatuur heeft de Pattimura-opstand ook zijn sporen achtergelaten. Denk maar aan het beroemde verhaal van Maria Dermoût De juwelen haarkam (1956) en De schreeuw van de witte kakatoe (1978). In 2013 publiceerde Jan Tomasowa Kinderen van de paradijsvogel dat ook over de gebeurtenissen in 1817 ging. Zeeofficier Q.M.R. Ver Huell beschreef de opstand en het neerslaan ervan in zijn Herinnering aan een reis naar Oost-Indië dat in 2008 uitkwam. De aquarellen en pentekeningen van Ver Huell zijn de enige visuele bronnen over wat zich in 1817 afspeelde. Museum Arnhem en Museum Rotterdam hebben een aantal van deze aquarellen in hun collectie.

Over  de deelnemers aan dit gesprek

  • Wim Manuhutu, historicus, onderzoeker koloniaal erfgoed, oud-directeur van het Moluks Museum.
  • Ron Habiboe, historicus en schrijver van Silsilah Maluku. Molukse stamboom (Centraal Bureau voor Genealogie 2007).
  • Dr. Chris F. van Fraassen, cultureel antropoloog en mede-auteur van Herinnering aan een reis naar Oost-Indië. Reisverslag en aquarellen van Maurits Ver Huell. 1815-1819, Walburg Pers, 2008.
  • Hans Straver, auteur van de bloemlezing Wonder en geweld. De Molukken in de verbeelding van vertellers en schrijvers. (Landelijk Steunpunt Educatie Molukkers, 2007).

Waar, wanneer

Tong-Tong-Theater, 31 mei