Postkoloniaal erfgoed in foto’s. Een gesprek met de fotografen Isabelle Boon en Suzanne Liem

Dat perspectieven op historische gebeurtenissen verschillen en verschuiven, alleen al in tijd, maakt de tentoonstelling over het leven van Marie van Zeggelen duidelijk (in het Cultuurpaviljoen van de 59e Tong Tong Fair). Isabelle Boon en Suzanne Liem zijn twee hedendaagse fotografen die de gedeelde postkoloniale geschiedenis van Nederland en Indonesië in beeld brengen. Isabelle Boon fotografeert de betekenis van koloniale panden in Jakarta en Semarang voor omwonenden; Suzanne Liem geeft de weduwen van slachtoffers van de dekolonisatieoorlog in Rawagede een gezicht. Op dinsdag 30 mei interviewt Nico Jouwe hen.

Suzanne Liem

Op achtjarige leeftijd kreeg Suzanne Ing Siang Liem (Delft, 1965), van haar in Malang geboren Chinese vader, haar eerste camera. Na een studie Nederlands recht in Leiden studeerde ze aan de Fotoacademie in Amsterdam.

Als documentair fotograaf is Suzanne altijd op zoek naar verhalen die haar persoonlijk raken. Toen ze in 2008 een rapport las over discriminatie en verstoting van weduwen, ging ze naar India. Ze legde het dagelijks leven van de vrouwen vast en besloot meer verhalen over weduwen te maken.

In 2010 las ze in de Volkskrant een artikel over de rechtszaak van de weduwen van Rawagede tegen de Nederlandse Staat. Na contact met hun advocaat Liesbeth Zegveld en Jeffry Pondaag van de Stichting Comité Nederlandse Ereschulden, vertrok ze naar Indonesië om deze weduwen een gezicht te geven. Dagblad Trouw publiceerde Liems‘ portretten en interviews. In 2015 reisde Suzanne, samen met onderzoeker Nicole Immler (NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies / Universiteit voor Humanistiek Utrecht) met steun van DutchCulture, opnieuw naar Indonesië om de gevolgen van de rechtszaak in beeld te brengen.

Suzanne’s eerste fotoboek ‘De Weduwen van Rawagede, getuigen van de dekolonisatie-oorlog’, inclusief essay door Nicole Immler, verschijnt eind dit jaar. Tijdens de Tong Tong Fair kunt u zich alvast middels een mooie aanbieding inschrijven voor dit boek.

Naast haar project in Indonesië houdt Suzanne zich onder meer bezig met het documenteren van de economische problemen van weduwen in Spanje en bereidt zij een project voor in Malawi, over weduwen die seksuele rituelen moeten ondergaan. Verder maakt Suzanne portretten in opdracht, onder andere voor Nationaal Comité 4 en 5 mei. Ook voor Moesson maakte zij een aantal artikelen.

Cultureel erfgoed
Suzanne over cultureel erfgoed:  “Op 9 december 1947 schoten Nederlandse militairen een groot deel van de mannelijke bevolking van het dorp Rawagede op Java dood. Jaren later, in 2010, portretteerde ik de weduwen van Rawagede in woord en beeld. Zij vertelden mij hun indrukwekkende persoonlijke verhalen; over hun herinneringen aan de Nederlandse soldaten, het verdriet dat hen die dag en daarna overkwam en hoe de rest van hun levens verliepen. Deze portretten bieden een blik op een dag uit het gedeelde verleden van Nederland en Indonesië en de gevolgen daarvan.”

Van 1 maart tot 1 juli 2017 is in het Nationaal Militair Museum in Soesterberg de tentoonstelling ‘De Weduwen’ te zien met portretten door Suzanne Liem van de weduwen van Rawagede en Sulawesi.

www.mrswidow.com
www.suzanneliem.com

Isabelle Boon

Documentair fotograaf Isabelle Boon (Amersfoort, 1972) wil de positieve kracht en bijzonderheid van mensen zichtbaar maken. Vooral de mensen die niet snel gezien worden. Hoe we leven, werken en ons hechten is een rode draad in haar werk. Daarin uit zich de essentie van menselijkheid.

Haar kracht ligt in het maken van documentaire series waarbij mensen altijd het hoofdonderwerp zijn. Ook als er geen personen in beeld zijn, dan zijn er sporen die menselijke aanwezigheid verraden. Voor iedere serie neemt zij de tijd om tot een verhaal te komen, en besteed zij ruim aandacht aan de relatie met de mensen op de foto’s. Direct en persoonlijk contact met de geportretteerden is een belangrijk onderdeel van haar werkwijze.

Museum Volkenkunde toont haar werk in de fototentoonstelling Heritage in Transition, gebruikers van koloniaal erfgoed in Indonesië en een tijdsopname van stadscentra en mensen die er wonen en werken. Aan de hand van 34 indrukwekkende foto’s brengt zij in beeld hoe oude koloniale panden in Jakarta en Semarang in onze tijd nog steeds een rol spelen in het dagelijks leven van veel mensen.

Oud en nieuw
In de oude stadskernen Kota Tua (Jakarta) en Kota Lama (Semarang) worden vervallen historische gebouwen nog volop bewoond en gebruikt door Indonesiërs. Maar sinds enkele jaren worden die bouwvallen opgeknapt met een nieuwe bestemming in het verschiet. Het stadsbestuur en ondernemers zien steeds meer de aantrekkingskracht en economisch potentieel van de oude architectuur. Wat ooit een pakhuis was, wordt nu een koffiehuis; een oud handelskantoor krijgt de bestemming van galerie; het voormalig predikantenhuis wordt omgebouwd tot visrestaurant. Aan het opknappen van oude gebouwen zit echter ook een keerzijde. Duizenden bewoners in Semarang en Jakarta zullen dankzij deze ontwikkeling een ander dak boven hun hoofd en een nieuwe werkplek moeten zoeken. Ook zijn veel gebouwen inmiddels onherkenbaar veranderd. De foto’s van Isabelle Boon zijn daarom een bijzondere tijdsopname van stadscentra en mensen in transitie.

Nieuwe gebruikers
Met haar foto’s wil zij de revitalisering en de mensen die direct betrokken zijn en de effecten van dichtbij ervaren, een gezicht geven: van tijdelijke bewoners, via bouwvakkers en restaurateurs naar de nieuwe gebruikers.

Heritage in Transition is van 24 maart tot 23 juli 2017 in Museum Volkenkunde, Leiden te zien. Het gelijknamige fotoboek is op de Tong Tong Fair te koop. Voor meer informatie zie www.isabelleboon.com.

Heritage in Transition is mede mogelijk gemaakt door Marinus Plantema Foundation, DutchCulture, Shared Cultural Heritage, Ministerie van Buitenlandse Zaken, Erasmus Huis en crowdfunders.